Gordonki. Czy warto?

Mamo, nie bój się gordonków!

W Pracowni Helutka trzy razy w tygodniu odbywają się gordonki dla niemowląt. Co to takiego? Czy warto na nie przyjść?

Gordonki. Co to?

Gordonki to potoczna nazwa zajęć umuzykalniających dla dzieci, które są prowadzone wg teorii uczenia się muzyki (MLT – Music Learning Theory) Edwina Eliasa Gordona. Stąd nazwa “gordonki“.

Gordon w swoich badaniach zauważył, że dzieci uczą się muzyki równie szybko, jak mowy. Co więcej, odkrył, jak przedstawiać dzieciom muzykę, tak by było to najbardziej efektowne. Uważał on, że (szczególnie na początku) należy oddzielić rytm i melodię – dwie podstawowe składowe muzyki – i prezentować je dzieciom osobno. Dlatego podczas zajęć gordonowskich recytowane są rytmiczanki oraz śpiewane różnorodne melodie.

Kolejnym ważnym krokiem w stronę uczenia dzieci muzyki było pozbawienie melodii słowa. Gordon stwierdził, że dzieci bardziej skupiają swoją uwagę na słowach, które są im potrzebne do komunikowania się z innymi ludźmi, niż na melodii. Dlatego na gordonkach śpiewane są melodie bez słów, aby dzieci skupiły całą uwagę na melodii w skali.

Skale również są bardzo istotne. Śpiew w różnych skalach ma za zadanie budowanie różnorodnego i bogatego słownika muzycznego dzieci. Dlatego melodie nie ograniczają się jedynie do smutnych (moll) i wesołych (dur).

Na zajęciach gordonowskich chodzi więc o to, by uwrażliwiać dzieci na muzykę i podawać im różnorodny, bogaty materiał muzyczny, analogicznie do materiału językowego. Im więcej mówimy do dzieci, czytamy im, z im większą ilością słów i zwrotów będzie się maluch stykał, tym łatwiej będzie posługiwał się językiem w celu komunikacji. Tak samo dzieje się to w przypadku muzyki: im więcej różnorodnych rytmów, melodii, skal, dźwięków i ich “zestawień” pozna dziecko, tym swobodniej będzie poruszało się w języku muzyki.

Gordonki dla dzieci

Zajęcia umuzykalniające dla dzieci są przede wszystkim dla dzieci. To one najwięcej z nich korzystają, bo pod nie są konstruowane. Dorośli jednak często czują się zagubieni.

Podczas zajęć umuzykalniających dorosły, opiekun czy rodzic, nie musi spełniać wymogów, czy być muzykiem, by móc w takich zajęciach uczestniczyć. Na gordonkach prowadzący będzie proponował włączenie się czy to ruchem, czy śpiewem we wspólną muzyczną zabawę, jednak nie jest to obowiązkowe.

Szczególnie, kiedy zaczynamy przychodzić z maluchem na zajęcia, ważne jest, by umożliwić mu po prostu słuchanie. Wygląda to mało aktywnie i efektownie, jednak w tych małych główkach dzieje się bardzo dużo, kiedy dziecko zamiera i “tylko” słucha. Bardzo ważne jest, by mu na to pozwolić.

Rolą rodzica, opiekuna czy innej osoby dorosłej jest towarzyszenie dziecku, podążanie za nim i stworzenie przestrzeni do aktywnego słuchania, a w końcu włączania się i reagowania na muzykę.

Podstawą gordonków jest rozwój muzyczny dziecka. Jednak przy regularnym uczestnictwie, wydarza się dużo więcej, niż tylko rozumienie rytmów i melodii. Maluchy rozwijają się językowo i komunikacyjnie, poprawiają motorykę dużą i koordynację, stają się śmielsze, bardziej odważne i kreatywne, a dorośli bardziej swobodni i muzykalni.

#polecANKA № 10

To już 10 #polecANKA! Juhu! A ponieważ to jakby jubileusz, to postanowiłam dziś podzielić się z Wami czymś nieco innym niż do tej pory. #polecANKA na początku, miała być cyklem muzycznym. Jednak jak się z czasem okazało, Wasze potrzeby są nieco inne. I to świetnie, bo #polecANKA nabrała przez to kształtu. To Wy wybieracie to, co w danym momencie jest dla Was bardziej atrakcyjne, ciekawe a ja szukam w tym temacie tego, co przetestowałam, poznałam, co sprawdza się u mnie, w mojej rodzinie i pracy. To też dla mnie świetna forma interakcji z Wami, mam poczucie, że przez obustronne zaangazowanie #polecANKA jest bardziej bezpośrednia.

Kończąc jednak ten przydługi wstęp. Dziś chcę Wam przedstawić pięć inspirujących mnie kobiet. Tych, od których się uczę, które są wspierające, dzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem. Kolejność jest przypadkowa.

Na początek przedstawiam Magdę z @magdaraczka_fotografuje Magda jest fotografką i mamą Kaja. Jeszcze niedawno prowadziła swoją działalność w zupełnie innym obszarze, ale odważyła się na zmianę. Na Instagramie pokazuje rodzinną codzienność, wspólne gotowanie, podróże. Mówi też o zdrowiu psychicznym, o szukaniu swojej drogi i pomysłu na siebie. Mnie osobiście zmotywowała do założenia Music is fun! Tworzy też reportaże o kobietach w cyklu #projektmatka. Magda organizuje też dużo akcji, ostatnia z nich to #nieczekampublikuję zachęcająca do dzielenia się swoją twórczością nawet wtedy, gdy uważamy, że nie jest wystarczająco dobra.

Kolejna kobieta to Zuza Skrzyńska. Mama Oli i Ali, która w sieci wspiera inne mamy w radzeniu sobie z trudnymi emocjami. Porusza trudne tematy: złości rodzicielskiej i dziecięcej, poczucia winy, perfekcjonizmu, depresji, uzależnień. Dzieli się tym, co sama uważa za wartościowe, co sama przetestowała i u niej działa. Dodatkowo, daje cenne wskazówki biznesowe i marketingowe. U Zuzy można poczuć się poklepanym po plecach, zmotywowanym ale czasem wylewa też kubeł zimnej wody na głowę. A wszystko to w komunikacji empatycznej i stanowczej, a to niełatwe połączenie. To, co moim zdaniem, wyróżnia konto Zuzy, poza tym wszystkim, co już wymieniłam, to #notatkizmacierzyństwa Jak Zuza sama mówiła, czyta za nas książki i wyciąga z nich same konkrety podając je w graficznej formie notatek.

Trzecią super mamą jest Natalia z @druzyna_b Kobieta petarda! Mama czwórki (CZWÓRKI!) dzieci, która razem z mężem zdecydowała, że będą uczyć dzieci w systemie edukacji domowej. Jest edukatorką Pozytywnej Dyscypliny. Popularyzuje rodzicielstwo bliskości i dystansu 😉 Natalia organizuje przeróżne akcje związane z kobiecością i macierzyństwem m.in. #jestemwystarczajaca #połógtonormalne czy #edwtrasie gdzie pokazuje, jak można podejść do tematu edukacji dzieci. U Natalii znajdziecie wsparcie, dużą dawkę humoru, tematy społeczne i edukacyjne, codzienność – czasem wciągającą, czasem codzienną 😉 tak się akurat złożyło, że byłyśmy z Natalią wciąży w tym samym czasie. Ona w trzeciej, ja w pierwszej. Ile ta kobieta dała mi wtedy odwagi, siły, wsparcia, ile rzeczy wytłumaczyła. Jestem wdzięczna na maksa!

No i pora na muzyczne poletko. @mama_rytmiczka jak sama nazwa wskazuje – mama i rytmiczka. Autorka audiozabaw. Natalia, podobnie jak ja, zajmuje się tematem umuzykalniania dzieci i daje do tego gotowe narzędzia, czyli audiozabawy właśnie. Dzieli się mnóstwem inspiracji – muzycznych, książkowych, filozoficznych. A to, co ja znajduję u Natalii, to dużo spokoju, ciepła i otwartości. Zobaczcie, co ciekawego tym razem zaproponuje.

And last, but not least @musicat_muzyczneinspiracje Paulina, również rytmiczka tworząca muzyczne zabawy ruchowe, taneczne czy z wykorzystaniem kubeczków. Stworzyła również Rytmiczanki Kolorowanki, wspaniałe narzędzie do wykorzystania w domu czy na zajęciach muzycznych. Ale ponieważ pracuje teraz nad innym projektem razem z @panirytmika są one dostępne tylko do końca tego miesiąca. Więc jeśli jesteście ich ciekawi, biegnijcie szybko! U Pauliny jest bardzo miło, muzycznie, kolorowo i inspirująco.

Na dziś to tyle. Pięć kobiet dzielących się tym, co mają w sobie pięknego, każda z nich wspierająca, inspirująca, motywująca do działania. Zajrzyjcie do nich koniecznie, bo to są kopalnie wspaniałych rzeczy!

#polecANKA №9

To ostatnia książkowa polecANKA. Postanowiłam więc, że tym razem, zamiast proponować Wam kolejną książeczkę dla dzieci o tematyce muzycznej, pokaże Wam, jak wykorzystać do muzycznej zabawy, zwykłą książeczkę. A jak to zrobić? Zobaczcie w filmiku 😉

#polecANKA № 8

Wielu młodym ludziom, chłodzącym do szkoły, wrzesień kojarzy się z nowym poczatkiem. To skojarzenie pozostaje z nami na długo i pewnie stąd to poczucie, że wrzesień to taki mały styczeń. A może stąd, że kończy się lato a jesień nastraja bardziej melancholijnie, refleksyjnie co sprzyja planowaniu? W każdym razie, z tym poczuciem nowego początku, możemy się spotkać dzięki bohaterowi noweli Toccata C-dur Antoniego Libery.

Poznajemy go właśnie na początku września, przed pierwszą lekcją. Młodego ucznia klasy fortepianu, który wybiera repertuar na egzamin dyplomowy, mającego wyobrażenia na temat tego, jak będzie on wygladał. Pozbawia go ich profesor, który narzuca mu jeden z utworów i jest nim właśnie Toccata C-dur Schumana. Uczeń nie jest z tego wyboru zadowolony, a wręcz jest przerażony.

Czytając dalej, poznajemy tajniki pracy nad utworem: rozczytywanie, ćwiczenia techniczne, interpretację. Wokół toccaty snują się również rozterki chyba każdego maturzysty – co dalej? W jakim kierunku pójść? Co zrobić ze sobą, ze swoim życiem? A przy tym praca, ciężka praca. Słuchanie utworu w wykonaniu wirtuoza, próby odnalezienia jego stylu. Szukanie znaczenia dzieła w biografii twórcy. I ćwiczenie, ćwiczenie, ćwiczenie.

Libera przeprowadza czytelnika przez ostatni rok szkoły muzycznej. Pokazuje, jak z każdym miesiącem narasta napięcie przed “sądem ostatecznym”. Jak każdy robi, ile w jego mocy, by wypaść jak najlepiej. Jak przebiegają lekcje, jak uczniowie czerpią od siebie nawzajem. Ale czy tylko pozytywne rzeczy?

Fot. Anna Mitura

Dla mnie, w tej noweli, najbardziej poruszający jest jej finał, gdzie ci sami uczniowie, stojący pod salą koncertową i czekający na egzamin, jakby to od niego miały zależeć losy całego świata, spotykają się na zjeździe absolwentów po kilkudziesięciu latach. Widzimy, jak bardzo inne są dla nich priorytety, jak bardzo różne jest pojęcie sukcesu. Jak bardzo młodzieńcze marzenia o spełnionym życiu, nie przystają do rzeczywistości.

Toccata C-dur to opowieść o muzykach i muzyce, nie tylko dla osób związanych z tym światem, choć w nich na pewno poruszy struny wspomnień. To piękna “przygoda, nie historia” pokazująca, jak wygląda praca nad utworem, czym on tak właściwie jest, z czego się składa i jak wiele elementów buduje jego interpretację i jak zmienia się ona, w zależności od wykonawcy a także momentu w życiu. Widzę tam też, jak znaczące mogą być, z pozoru zwykle chwile, jak lekcja fortepianu, które odciskają ślad na całym późniejszym życiu.

Toccata jest elementem zbioru Niech się panu darzy. Pozostałe dwie, to tytułowa Niech się panu darzy i Widok z góry i z dołu.

” (…) Trzy nowele, które łączą w sobie pierwiastki sensacji, tajemnicy i melancholii, tworzą jednorodny tryptyk. Trzy ludzkie losy, trzy elektryzujące historie, dla których wspólna jest zagadka Czasu, Przypadku i Przeznaczenia”.

cytat Pochodzi z opisu okładkowego
Toccata C-dur, Op. 7, Schumana, wyk: Światosław Richter

#polecANKA №7

Wracamy do książeczek dla dzieci, tym razem nieco starszych. Ale czy na pewno?

Pozostajemy w Polskim Wydawnictwie Muzycznym. Ci, którzy znają ich książki, pewnie już się domyślają, o których chce dziś napisać.

fot. Anna Mitura

Glissando, Alikwoty i Ostinato to rymowane historyjki o Soni, która spotyka Sonostworki, wyjaśniające jej kim są i jak je odnaleźć w muzyce. Ale nie tylko. Sonia szuka Glissanda podczas zabawy na sankach, Ostinata w codziennych czynnościach, a Alikwoty okazuje się, że są w każdym dźwięku.

Tematyka książeczek jest dla starszych dzieci (5-6 lat) jednak my w domu też je czytamy z dwulatką. Najbardziej lubimy Ostinato. Ta część zachęca do wsłuchania się w dźwięki otoczenia. Jak brzmi krojenie warzyw, chodzenie, samochody, ale też śpiew ptaków i… my sami. Młodszym dzieciom spodoba się mnogość wyrazów dźwiękonaśladowczych takich jak “ciach ciach”, “gul, gul”, “stuk puk”.

fot. Anna Mitura

Kolejnym walorem książeczek są ilustracje. Są przepiękne! To uczta dla oczu, można je po prostu z dzieckiem oglądać i wymyślać własne historyjki.

Fot. Anna Mitura

Karty w książeczkach są sztywne, jednak nie przypominają śliskich tekturowych książeczek dla dzieci. Jest to po prostu gruby karton, całość więc prezentuje się bardzo estetycznie.

Autorką tekstu jest Katarzyna Huzar-Czub, ilustrowała Gosia Herba.

fot. Anna Mitura

#polecANKA № 6

Dziś polecenie książkowe dla dorosłych.

Książka wspaniała, wciągająca, bardzo ciekawa. Wyjątkowego człowieka, lekarza, doktora psychiatrii i neurologii, którego śmierć, kilka lat temu, była dla mnie bardzo poruszająca. W tamtej chwili świat stracił wybitnego badacza, a to zawsze smutek. Mowa o Olivierze Sacksie autorze bestsellerowej książki Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem. Jednak nie ją chcę Wam dziś polecać.

Opowieści o muzyce i mózgu, czyli Muzykofilia to faktycznie zbiór hitorii o różnych osobach, bardzo różnie postrzegających muzykę. Już na samym początku poznajemy Tony’ego Cicorię, czterdziestodwulatka, footbolistę i lekrza ze stanu Nowy Jork, który po dziwynym wypadku zostal “nawiedzony” przez muzykę. Wcześniej była ona dla niego obojętna, poźniej nie umiał już bez niej żyć. To właśnie muzykofilia. Dowiadujemy się czym jest muzykogenna epilepsja, czytamy o wyobraźni muzycznej, brainwormsach, czyli tych momentach, w których nie może nam wyjść z głowy jakiś fragment piosenki, czy utworu. Możemy zobaczyć, jak wygląda muzyczny świat niewidomych, kim są muzyczni sawanci a także dlaczego właściwie mamy dwoje uszu, a nie jedno?

Fot. Anna Mitura

Wszystko to opowiedziane przez profesjonalistę, badacza i naukowca, językiem, który jest zrozumiały. Przytaczane przypadki pacjentów są napisane ze smakiem, często w dość zabawny sposób. Dla mnie bardzo ciekawe jest to, jak można wykorzystywać muzykę do badań mózgu i jego chorób, czy zaburzeń. To, jak każdy z nas inaczej postrzega muzykę, jak analizuje ją nasz mózg, to że może leczyć, ale niektórzy wręcz mogą się jej bać. To, że niektórzy słyszą w głowie całe orkiestry, a inni nie potrafią usłyszeć nic, tak jak rodzice Sacksa:

Są ludzie, którym żadna melodia nie pozostaje w głowie, inni z kolei potrafią w swoim umyśle wysłuchiwać całych symfonii z taką szczgółowością i wyrazistością, jakgdyby działo się to na jawie. Bardzo wcześnie zdałem sobie sprawę z tego stanu rzeczy, gdyż moi rodzice stali pod tym względeem na przeciwnych biegunach. Matka z wielkim trudem potrafiła sobie przypomnieć jakąś piosenkę, podczas gdy ojcic, wydawało się, miał w głowie całą orkiestrę czekającą tylko na jego znak. Zawsze miał w kieszeni dwa lub trzy zapisy nutowe i pomiędzy przyjęciem jednego i drugiego pacjenta wyciągał ktoryś i odgrywał w głowie mały koncert. Nie musiał wcale nakładać płyty na gramofon, gdyż niemal równie wyraziście potrafił odtworzyć utwór w myślach (…).

Olivier Sacks, Muzykofilia, s. 49-50.

Jeśli więc jesteście ciekawi tajemnic mózgu i różnych ciekawych przypadków z muzyką nie tylko w tle, ale w roli głównej, bardzo polecam Wam tę książkę.

Ja czytałam ją kilka lat temu, ale przygotowując się do polecania jej Wam, sama się zachęciłam, by do niej wrócić 🙂

W tym szaleństwie jest metoda.

Niedawno jedna z mam zapytała mnie, czy moje zajęcia prowadzone są według jakiejś metody, czy “tak o” je sobie wymyśliłam. Porozmawiałyśmy o tym chwilę, ale to pytanie skłoniło mnie do głębszego przemyślenia sprawy.

O co tak naprawdę chodzi w muzykowaniu? O metodę? O sposób? Czy muzykowanie jest środkiem do osiągnięcia celu, czy celem samym w sobie?

Dla mnie, i jest to moje osobiste zdanie, przy muzykowaniu, metoda jest wtórna. Metod tych zresztą jest bardzo dużo. Oczywiście, jeśli mówimy o prowadzeniu zajęć, oparcie się o metodę lub teorię jest ważne, ale nie tyle dla rodziców czy uczestników zajęć, ile dla prowadzącego. Uczestnicy nie muszą jej znać, by czerpać z niej korzyści. Jednak sądzę, że w przypadku takiej aktywności jaką jest muzykowanie, najważniejsze jest to, co wydarza się na płaszczyźnie społecznej, emocjonalnej i poznawczej osób biorących w nim udział. Ale by te rzeczy mogły się wydarzyć, konieczne jest świadome zaangażowanie. W przypadku rodzinnego muzykowania myślę o świadomym zaangażowaniu osób dorosłych, bo oczekiwanie tego od dzieci, jest jak oczekiwanie deszczu na pustyni. Jeśli chcemy, by muzykowanie miało działanie więziotwórcze, by pobudzało lub koiło emocje, by dawało pole do rozwoju i wyrażania siebie, musimy włożyć w to wysiłek. Jeśli przychodzimy na koncert, na którym jest osoba grająca lub śpiewająca i wiele osob, które jedynie słuchają, nie wytworzy się między nimi obustronna, oparta na zaufaniu i otwartości więź. A to właśnie dzieje się, gdy obie strony aktywnie muzykują. Bardzo lubię ten moment, szczególnie w relacji z małymi dziećmi, bo dzieje się to jakby przy okazji, na poziomie, na którym jesteśmy równi. Dziecko proponuje aktywność np. klaskanie a my, dorośli “podłapujemy” ten sygnał, klaszcząc razem z dzieckiem. To niezwykły obszar, w którym dziecko ma realny wpływ na otaczającą go rzeczywistość, może podejmować samodzielne decyzje i relizować swój potencjał. To też przestrzeń, w której nie ma dobrych i złych pomysłów czy odpowiedzi, nie ma oceniania. Jest radość ze wspólnego tworzenia, robienia czegoś razem, dotykanie tego pierwotnego wspólnotowego pierwiastka w nas.

Pamiętam ze studiów pytanie o istnienie muzyki. Gdzie ona tak naprawdę jest i czy istnieje niewykonywana? Nie mam tu na celu odpowiadania na to pytanie, jednak czuję, że to, co tworzymy wspólnie muzykując, jest unikalne dla tej konkretnej chwili i konkretnych osób. To coś, co nie zaistnieje bez nas, a w innym składzie zaistnieje w całkiem inny sposób.

Przychodząc z dzieckiem na zajęcia, warto odpowiedzieć sobie na pytanie, po co to robię. Co chcę osiągnąć? Czy chcę zapewnić mojemu dziecku bogate środowisko muzyczne? Czy chcę, by rozwijało swoje kompetencje społeczne i emocjonalne? Czy chcę dać dziecku jego własną przestrzeń, w której samo może decydować o sobie? Czy chcę, by uczyło się muzyki, miało większą łatwość w uczeniu się języków? A może rozwijało koordynację ruchową? Żadna z odpowiedzi nie będzie zła lub dobra. Jednak w zależności od naszych oczekiwań i celów, będziemy mogli wybrać najlepsze dla nas zajęcia. Oczywiście na każdych zajęciach umuzykalniających, każda z tych rzeczy się zadzieje, jednak w różnym stopniu, w zależności od metody właśnie.

Czy to źle, że tamta mama zadała mi pytanie o metodę? Nie, to bardzo dobrze. Myślę, że każdy prowadzący zajęcia stawia sobie inny cel, podobnie jak rodzice, decydujący się na uczestnictwo w nich. Dla jednych będą to wspomniane wyżej kompetencje społeczne i emocjonalne, budowanie więzi, dla drugich nauka muzyki sama w sobie, dla jeszcze innych wspieranie rozwoju językowego. I wszystkie te cele są w porządku.

Pewnie już się domyślacie, jakie cele są dla mnie ważne, biorąc pod uwagę, jak często pojawiły się w tym tekście. Jako nieformalna nauczycielka, uważam, że muzyka jest właśnie narzędziem do budowania więzi między rodzicem a dzieckiem, rozwoju kompetencji społecznych i emocjonalnych wszystkich uczestników zajęć. Kluczowe jest dla mnie zaangażowanie rodzica w muzykowanie. Jest to proces, w którym chcę jedynie towarzyszyć, dawać propozycje, stwarzać możliwość. Nie wydaję poleceń, nie trzymam się sztywno planu. Chcę być otwarta na uczestników, wykorzystywać to, co akurat sami podsuwają.

Nie jestem też zwolenniczą wyznawania jedynej słusznej metody. Sądzę, że bardzo zawęża to spektrum rozumienia i daje mniej możliwości do wykorzystania. Dlatego moje zajęcia nie są gordonkami, rytmiką czy logorytmiką. Na moich zajęciach znajdziecie wszystkiego po trochu. Odrobinę Gordona, Dalcrose’a, odrobinę Pomelody i języka angielskiego, odbrobinę logorytmiki i improwizacji. A co najważniejsze, mam nadzieję, że znajdziecie poczucie wspólnoty i przynależności, ukojenia i otwartości na Wasze dzieci, narzędzie do budowania z nimi więzi i bliskości. Na tym zależy mi najbardziej.

#polecANKA № 5

Rozpoczynamy nowy polecANKOWY cykl. W tym miesiącu, zamiast piosenek czy utworów muzycznych, będę polecać Wam książki. Ale nie jakiekolwiek książki. Będą to książki o muzyce dla dzieci i dorosłych. No to jedziemy!

Na pierwszy ogień wybrałam coś dla dzieci – książeczki z serii Uwerturki Polskiego Wydawnictwa Muzycznego. To proste historyjki, autorstwa Kaliny Cyz, o dźwiękach, instrumentach, muzycznych kolorach i kształtach. Zdobią je przepiękne ilustracje Jagody Charkiewicz. Dzieci poznają instrumenty z różnych rodzin. Dowiadują się, że muzykę można tworzyć tak samo, jak budowlę z klocków. Są dobrym wstępem do poznawania muzycznego świata.

fot. Anna Mitura

Uwerturki dedykowane są dzieciom powyżej drugiego roku życia, domyślam się, że że względu na treść i umiejętność skupienia uwagi. Jednak ja nie mam oporów w pokazywaniu ich młodszym dzieciom. Można opowiadać o tym, co przedstawiają ilustracje, słuchać utworów wykonywanych na danym instrumencie i oglądać go w książeczce. Jeśli chodzimy z dziećmi na zajęcia umuzykalniające czy do filharmonii, możemy w domu porozmawiać o instrumentach, które tam się pojawiły i wykorzystać do tego książeczkę. Możemy własnym głosem naśladować np. skrzypce czy trąbkę. Co tylko przyjdzie nam do głowy 🙂

fot. Anna Mitura

Pierwsze trzy książęczki z serii Uwerturki to:

Muzyka z patyka, czyli skąd się biorą dźwięki?

Koło, trójkąt i pięć linii, czyli jaki kształt ma muzyka?

Czarno na białym, czyli jaki kolor ma muzyka?

fot. Anna Mitura

#polecANKA № 4

I znów środa, więc czas na muzyczną #polecANKĘ.

Kontynuujemy kołysanki i dziś chciałabym Wam przedstawić jedną z najsłodszych, według mnie, arii. Nie jest to typowa kołysanka, ale zdarzyło mi się ją w tym celu śpiewać.

Pozostajemy w kręgu muzyki poważnej, jednak tym razem nie polskiej, a włoskiej.

Puccini, Gianni Schicchi

O mio babbino caro to aria z jednoaktowej opery Gianni Schicchi z początku XX wieku. Gianni Schicchi jest częścią tzw. tryptyku, na który składają się jeszcze dwie inne opery jednoaktowe. Jej akcja dzieje się w 1299 roku we Florencji.

Na YouTube jest bardzo dużo wykonań tej arii, zachęcam do poszukania ich i porownania. Ciekawa jestem, jakie różnice uda się Wam zauważyć?😊

Muzyczne preferencje niemowląt

Czy zastanawialiście się kiedyś nad tym, czy małe dzieci mogą lubić jedną muzykę bardziej niż drugą? Albo dlaczego dziecięce piosenki są zbudowane tak, a nie inczej? Zastanawiają się na tym naukowcy i temat ten zbadali, a ja dziś postaram się Wam przybliżyć to, co właściwie naszym maluchom w duszy gra i dlaczego akurat to.

Kanadyjska badaczka i psycholożka muzyki, Sandra Trehub, w swoich badaniach odkryła, że niemowlęta preferują melodie cechujące się powtarzalnością, brakiem gwałtownych zmian w tempie i dynamice, dominacją wysokich rejestrów (czyli śpiewanych wysoko) oraz ogólną prostotą. Trehub jest również autorką pojęcia infant directed singing, czyli parafrazy funkcjonującego w językoznawstwie i lingwistyce infant directed speech. Ogólnie chodzi tu o to, że język, jakim posługujemy się w komunikacji z dzieckiem jest bardzo prosty i od zwykłej mowy różni się specyficznym słownictwem, rejestrem (do dzieci najczęściej mówimy wyżej niż normalnie) oraz składnią (zdania, które budujemy są krótsze i prostsze). Analogicznie przekłada się to na muzykę. Wymienione przeze mnie cechy muzyki, lubianej przez niemowlęta, charakteryzują kołysanki.

Kołysanka ukraińska – Powieszę kołyskę · Aneta Strzeszewska Kołysanki niedzisiejsze, Composer: Kompozycja tradycyjna Lyricist: Tekst tradycyjny

Dlaczego powtarzalność? Znacie pewnie powiedzenie, że najbardziej lubimy te piosenki, które już znamy? To prawda. Mózg, szczególnie mózg małego dziecka, uczy się przez powtarzanie. Zauważcie, że dzieci mogą wielokrotnie czytać jedną książeczkę, powtarzać jedno słowo, bawić się w to samo, słuchać tej samej piosenki. To dlatego, że powtarzając daną czynność oswajamy ją, koduje się ona w mózgu i kiedy jest nam już dobrze znana, sprawia nam przyjemność i pozwala się odpreżyć, ponieważ nie musimy już poświęcać energii na rozumienie i analizowanie poszczególnych elementów. W przypadku kołysanek, jest to powtarzalność na poziomie mikro. Nie chodzi o to, by śpiewać dziecku sto razy bardzo skomplikowaną melodię, ale o to, by w ciągu jednej śpiewanej przez nas melodii, wiele razy powtórzył się ten sam motyw melodyczny. Wybrana przeze mnie przykładowa Kołysanka ukraińska składa się z kilku zwrotek o takiej samej melodii. Dzięki temu, już po jednym jej przesłuchaniu jeteśmy w stanie ją zanucić lub zaaudiować (zaśpiewać w głowie bez konieczności śpiewania na głos).

Brak gwałtownych zmian w dynamice (głośno-cicho) i tempie również jest cechą kołysanek. Wyobraźmy sobie, że mama śpiewa dziecku kołysankę i nagle zaczyna ją śpiewać bardzo głośno i bardzo szybko. Czy w tym momencie kołysanka spełni swoją funkcję, jaką jest ukojenie, uspokojenie i finalne zaśnięcie dziecka? Raczej nie. Dodatkowo ważna jest też kwestia tego, że noworodek nagle przechodzi ze świata, w którym dźwięki były przyjemnie wygłuszone, jednostajne i raczej jednorodne, do świata, w którym zalewa go fala głośnych i niespodziewanych dźwięków, trzasków, szumów, krzyków i czego tam jeszcze sobie nie wymyślimy. Naturalnym więc jest, że zwracamy się w stronę tego, co znamy. Dlatego tak ważne jest, by dzieciom śpiewać w takiej samej głośności i tempie przez całą piosenkę. To je koi.

Dominacja wysokich rejestrów. Zauważyliście, że mówiąc do dzieci, mówimy wyżej? Nasz głos staje się bardziej “piskliwy”. Są nawet badania, które dowodzą, że po urodzeniu dziecka, głos kobiety staje się wyższy pod wpływem zmian hormonalnych. To dlatego, że dzieci lepiej rejestrują i przetwarzają dźwięki wyższe, niż te niższe. Łatwiej jest im skupić na nich uwagę. Właśnie z tego powodu większość kołysanek jest skomponowana w oparciu o wyższe dźwięki.

I w końcu prostota. W teorii muzyki i analizie, do opisu formy stosuje się litery. Prosta forma to ABAB, gdzie A będzie zwrotką, a B refrenem. To najpopularniejsza forma wykorzystywana w popularnych piosenkach. Jednak jeśli chodzi o kołysanki, często możemy się spotkać po prostu z formą AAA, to znaczy, że trzy razy powtarzamy tę samą melodię z innym tekstem. Tak jest w przypadku Był sobie król, Aaa kotki dwa, czy w naszej przykładowej Kołysance ukraińskiej. Ma to ścisły związek z wymienioną na początku powtarzalnością. Im bardziej skomplikujemy melodię śpiewaną dziecku, tym trudniej będzie mu ją przyswoić. Czy to znaczy, że piosenki dla dzieci mają być prostackie? Absolutnie NIE. Mogą być przepięknie zaaranżowane i wykonane a przy tym proste w zakresie budowy.

Czy w temacie preferencji muzycznych niemowląt to wszystko? Nie. Ten temat jest szeroki i jeszcze wiele ciekawych rzeczy można by tu napisać. Myślę jednak, że na dziś wystarczy 🙂

Jeśli ten tekst Ci się spodobał, będzie mi bardzo miło, jeśli go udostępnisz 🙂

Do przeczytania za tydzień!

Ania

Do napisania tego teksu wykorzystałam notatki ze studiów z pychologii muzyki